نظریات انقلاب و تطبیق آن با انقلاب اسلامی

تا پیش از وقوع انقلاب اسلامی نظریه‌ پردازان با بررسی نمونه‌ های متعددی از انقلاب‌ها و با انتزاع وجوه مشترک آنها، کوشیدند نظریه‌ای جهان‌شمول عرضه کنند که در پرتو آن بتوانند هر انقلاب اجتماعی دیگری را تفسیر کنند و آیندۀ جوامعی را که شرایط عینی و ذهنی آنها برای وقوع تحولات سیاسی آماده است، پیش‌بینی نمایند. اما انقلاب اسلامی ایران به عنوان پدیده‌ای جدید، متغیرهای مختلف موجود در رویکردهای جامعه‌ شناسانه و روان‌شناختی انقلاب را متحول کرد؛ چرا که این انقلاب از نظر پیدایش و چگونگی استمرار نهضت، مشارکت مردم، بسیج عمومی و جایگاه روحانیت در رهبری آن از مرتبۀ بالایی برخوردار بوده است. یکی از نتایج آشکار انقلاب اسلامی ایران ابطال نظریه‌های تک‌علتی در عرصۀ مطالعات انقلاب‌شناسی است.